اين جمله مشهور دكتر نطقي به معنا و مفهوم ارتباط نزديك مديريت ارشد هر سازمان با دانشي به نام علم ارتباطات در حوزه اطلاع‌رساني ازطريق روابط عمومي حرفه‌اي است.

متاسفانه با اينكه عمر دانش روابط عمومي در سرزمين‌ ما به نزديك پنج دهه مي‌رسد، اما هنوز "روابط عمومي" براي مديران ارشد نظام يك موضوع جدي نيست.  هنوز انتخاب مديران

روابط عمومي‌ها از سر تفنن و بدون توجه به تخصص و دانش و تجربه و حتي شخصيت ژني و ظاهري آنها انجام مي‌شود.

هنوز دوستان بي‌خاصيت، پسرخاله‌هاي آويزان، همكلاسي‌هاي رفوزه شده، كارمندان مطرود ادارات ديگر در خانواده روابط عمومي وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها جمع مي‌شوند و بدون توجه به آنچه  در پيرامونشان مي‌گذرد، به روزمرگي و حقوق و مزاياي شخصي مي‌انديشند.

هيات دولت جمهوري اسلامي ايران سال‌ها قبل در مصوبه‌اي به جايگاه و نقش روابط عمومي به صورت تخصصي اشاره و براي آن بخشنامه صادر كرده است. هرچند كه حاصل اين بخشنامه بعد از 20 سال، روابط عمومي‌هاي مرده و بي‌تفاوتي مديران ارشدي است كه حتي حاضر نيستند درمقابل ماليات و عوارضي كه از مردم گرفته و تحت عنوان بيت‌المال در اختيارشان است، بگويند چه مي‌كنند!

در بخشنامه شماره 33790 مورخ 19/5/1364 هيات دولت به امضاي نخست‌وزير و بعدها تكرار آن به امضاي معاون اول رييس‌جمهور، جايگاه روابط عمومي در هر دستگاه صراحتا مشخص شده و آمده است كه "مسوول روابط عمومي وزارتخانه‌ها و سازمان‌هاي دولتي و وابسته به دولت ازميان افرادي كه خلاقيت و تحرك و آگاهي سياسي و اجتماعي لازم را دارند انتخاب شوند."

حالا بايد بررسي كرد كه از ميان مديران و مسوولان روابط عمومي‌هاي موجود، چند نفر مديركل و رييس روابط عمومي وجود دارد كه با توجه به شايسته‌سالاري منصوب شده و داراي خلاقيت و تحرك هستند و دانش و آگاهي لازم را در اين زمينه به صورت علمي يا تجربه دارا مي‌باشند؟

متاسفانه بخشي از  مديران روابط عمومي نه تنها داراي تحرك، خلاقيت، آگاهي علمي،  اجتماعي، مدرك مرتبط  و تجربه كافي نيستند، بلكه بخشي از آنها به دلايل نحوه "انتصاب" كه بيش‌تر براساس "انتساب" بوده است، افرادي متكبر، خودخواه، كم‌ظرفيت و ضدروابط عمومي به شمار مي‌روند.

درهمين بخشنامه دولت آمده است كه "مسوول روابط عمومي مي‌بايست مستقيما توسط وزير و يا بالاترين مقام اجرايي دستگاه ذي‌ربط منصوب گردد و وزرا و يا بالاترين مقامات دستگاه‌هاي اجرايي شخصا و به طور مستقيم بر عملكرد روابط عمومي نظارت و ترتيبي اتخاذ فرمايند كه مسوول روابط عمومي بتواند در هر زمان با ايشان ارتباط برقرار نمايد."

درحالي‌كه امروزه در بسياري از وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها مسوول روابط عمومي را معاونت‌ها و يا مديركل‌ها انتخاب مي‌كنند و در بعضي سازمان‌ها حتي ادارات روابط عمومي را در سطح دبيرخانه‌ها و يك واحد خدماتي تنزل داده‌اند  و مديران روابط‌عمومي وجود دارد كه حتي قادر نيستند با مديران رده پايين سازمان خود ديدار داشته باشند، چه رسد به اينكه بخواهند با وزير و وكيل، هرلحظه كه بخواهند گفت‌وگو كنند.  استفاده نابجا و طرد متخصصان و متعهدان به دانش روابط عمومي، كار وزير و مدير ارشد را سخت مي‌كند، كار به جايي مي‌رسد كه مدير ارشد، خودش مي‌خواهد نقش روابط عمومي را هم به عهده بگيرد و  بديهي است كه مديريت سياست‌گذار و برنامه‌ريز نمي‌تواند و نبايد نقش مجري و سخنگو و تبليغاتچي را به عهده داشته باشد، لذا نتيجه آن، همان چيزي مي‌شود كه در اين سال‌ها بسيار ديده‌ايم. در ماده 3 و 4 بخشنامه دولت آمده است "مسوول روابط عمومي در شوراي معاونين و يا عالي‌ترين شوراي تصميم‌گيرنده دستگاه ذي‌ربط شركت نموده و اطلاعات دستگاه مربوطه مي‌بايست پيوسته در دسترس ايشان باشد و مسووليت سخنگويي دستگاه به عهده مسوول روابط عمومي است."

اين مواد از بخشنامه دولت در سيستم دولتي تبديل به يك شوخي بزرگ شده است، در بسياري از وزارتخانه‌ها وسازمان‌ها همانطور كه گفتم، مدير روابط عمومي را اصلا جدي نمي‌گيرند چه رسد به اينكه به شورا راهش دهند.

 بارها اساتيد رشته روابط عمومي‌ گفته و نوشته‌اند كه مي‌بايست سازمان‌ برنامه‌ريزي كشور جايگاه روابط عمومي را در حد معاونت وزارتخانه‌ها ارتقا دهد. به همين دليل معاونان وزارتخانه‌ها از پاسخگويي به مديريت پايين‌تر از خود طفره مي‌روند و تا زماني‌كه جايگاه مديريت روابط عمومي به معاونت ارتباطات و تبليغات آن سازمان و همرديف با معاونت‌هاي ديگر ارتقا پيدا نكند و يا جايگاهي بين مقام ارشد و ساير معاونت‌ها براي آن درنظر گرفته نشود، امكان اطلاع‌رساني مناسب داخلي و بيروني فراهم نخواهد شد.

مسوول روابط عمومي در سازمان‌ها در شرايط كنوني، سخنگويي است كه اغلب ديرتر از حتي منشي‌ها و ماشين‌نويس‌هاي مديران ارشد از تصميمات شوراي معاونان و هيات مديره‌ها آگاه مي‌شود. در حال حاضر به جز چند وزارتخانه‌ و سازمان انگشت‌شمار كه مديران ارشد آن به  دانش ارتباطات، اعتقاد عميق دارند، مديران‌ روابط عمومي در هيچكدام از جلسات شوراي معاونان و يا هيات مديره‌ها دعوت نمي‌شوند و محرم راز تلقي نمي‌گردند.

 به طور مثال در سيستم بانكي كشور كه روابط عمومي در آن به دليل نوع ارتباط مردم با بانك مي‌بايست از جايگاه ويژه‌اي  براي پاسخگويي برخوردار باشد، در بين 10، 20 بانك دولتي و خصوصي، فقط يك بانك دولتي است كه مدير روابط عمومي‌اش به عنوان دبير شورا در جلسات هيات‌مديره حضور مي‌يابد و درجريان تصميمات‌ قرار مي‌گيرد.

من بارها در همين سيستم گفته و نوشته‌ام كه چگونه فردي مي‌تواند سخنگوي يك بانك باشد، اما از تصميمات و يا علل تصميمات   بي‌خبر بماند.

در ماده 5 بخشنامه دولت آمده است كه "با توجه به اهميت افكارسنجي در روابط عمومي و ظرافت و تخصصي بودن  مراكز افكارسنجي با روابط عمومي وزارتخانه‌ها و سازمان‌هاي دولتي و وابسته به دولت همكاري لازم معمول دارند و و در درازمدت روابط عمومي دولت جهت ايجاد يك مركز قوي افكارسنجي اقدام مقتضي به عمل آورد."

حالا بايد بعداز 20 سال كه از صدور اين بخشنامه مي‌گذرد، سوال كرد كه آيا حتي يك مركز ضعيف افكارسنجي در دولت به وجود آمده است؟ و اصلا آقايان مديران ارشد به افكارسنجي معتقدند؟ و آيا نتايج واحدهاي افكارسنجي را به كار مي‌گيرند؟ و آيا آمار افكارسنجي، واقعي ارايه مي‌شود؟

در ماده 6  اين بخشنامه به برگزاري دوره‌هاي كوتاه مدت در مركز آموزش مديريت دولتي اشاره و تاكيد شده است كه كاركنان روابط عمومي در آن شركت نمايند.

 امروز كار سختي نيست كه هيات دولت با يك سوال ساده ببيند كه سرنوشت اين ماده به كجا رسيده است و مركز آموزش مديريت دولتي در اين زمينه چه كرده است و چه سازمان‌هايي در اين كلاس‌ها ،كه اگر تشكيل شده است شركت كرده‌اند و  بهره برده‌اند.

در ماده 7 بخشنامه مذكور آمده است كه "وزارت آموزش عالي در جهت تهيه كتب درسي رشته روابط عمومي و ايجاد دوره‌هاي مناسب در سطوح مختلف اقدام متقضي مبذول داشته و براي كاركنان روابط‌عمومي سهميه لازم تعيين نمايد."

چه عيبي دارد كه روابط عمومي وزارت آموزش عالي به هيات دولت پاسخ دهد كه در اين زمينه و دراين 20 سال چه كرده‌اند؟

مجموعه انتشار كتب روابط عمومي در 20 سال گذشته به 50 جلد نمي‌رسد، رشته روابط عمومي به صورت مستقل وجود ندارد، 20 سال است كه دست‌اندركاران روابط عمومي درخواست ايجاد يك دانشكده مستقل دارند، دانشگاه علامه و دانشگاه تهران يك رشته ارتباطات درهم آميخته از روزنامه‌نگاري، روابط عمومي و علوم اجتماعي دارد كه سال‌هاست در  مرحله آزمون وخطا مي‌باشد. دانشكده ارتباطات دانشگاه آزاد واحد تهران مركز كه گاهي هم نامش عوض مي‌شود، فعال‌ترين دانشگاه دراين زمينه است و دانشگاه‌ جامع علمي كاربردي در چند سال اخير در سطح كارداني و يك دوره كارشناسي مستقل روابط عمومي اقدام كرده است و بس.

اين همه فعاليت علمي وزارت آموزش عالي در رشته روابط عمومي است، بدون هيچ سهميه‌اي براي كاركنان روابط عمومي‌ها!

حالا‌ وقتي يكي از مهم‌ترين بخشنامه‌هاي دولت درمورد اطلاع‌رساني و جايگاه ارزنده روابط عمومي‌ها ، حتي توسط متوليان امامزاده يعني اعضاي هيات دولت  بدان توجه نمي‌شود، نبايد گفت نتيجه عدم اطلاع‌رساني به موقع فعاليت‌هاي سازماني، پاسخگو نبودن به مردم، بي‌توجهي به رسانه‌هاي جمعي، جدي نگرفتن روزنامه‌نگاران، بي‌اعتقادي به تبليغات سالم و جامع، كم‌لطفي به انتشارات، بسته بودن درب‌هاي ارتباطي، بازي نگرفتن كارشناسان و مديران ميانه و از همه مهم‌تر باور نداشتن جايگاه علمي و تجربي روابط عمومي، استيضاح، استعفا و بركناري از عرصه مسووليت است.

در چنين فضا و فرهنگي آيا امروز نبايد به آقايان وزرايي كه استيضاح مي‌شوند و يا مجبور به استعفا مي‌گردند و يا به نحو محترمانه‌تري كنار مي‌روند و در دوره‌هاي بعد هم به بازي گرفته نمي‌شوند گفت كه همه چيز را يك رنگ نبينيد، همه‌اش را سياسي ندانيد، بخشي از آن را هم در اعمال و رفتار خودتان و روابط عمومي‌هايتان جست‌وجو كنيد.

آيا امروز به مديران عزيزي كه يك شبه مي‌خواهند گزارش هشت ساله خود را ارايه كنند نبايد گفت، هر مديريتي سزاوار همان روابط عمومي است كه دارد؟!

 اقتصاد پويا شنبه 11 مهر 1383 شماره 120