هزاردستان سازمان‌هاي غيررسمي‌

ازجمله مديريت‌هايي كه سايه سنگين‌شان  بر فرهنگ مديريت از ديرباز تاريخ در همه جوامع و خصوصا جوامع صنعتي غرب، وجود داشته و دارد، مديريت سايه است.

در مديريت سايه، ظاهرا فردي بر مسند مديريت نشسته است و دلش خوش است كه مديرعامل و وزير و وكيل است، ولي در باطن، فرد يا افراد ديگري بر سازمان او حكومت مي‌كنند و فرمان مي‌رانند.

مديريت سايه به دور از هرگونه تصميم‌گيري  ظاهري و قانوني و با حضور كمتر در سيستم اداري و با استفاده از ابزار نيروي انساني و ايجاد موج، دامنه قدرت خود را تا ساحل امن پنهان‌كاري گسترش مي‌دهد.

 غدیر را بهانه ای کنیم که ببینیم در کجای تفکر مولایمان ایستاده ایم....این خجسته روز بر همه عاشقان او مبارک باد.                                                  در كوتاه كلام، علي مظهر مديريت است، اوج است، چكاد قله است.

علي در راس هرم مديريت جهان ديروز ،  امروز و آينده نشسته است. علي حرف اول و آخر در دانش ارتباطات انساني را از آغاز خلقت تا امروز تاريخ زده است.

«نهج‌البلاغه» كامل‌ترين، شيواترين و رساترين سخن دانش مديريت است.

 14 قرن است كه علم مديريت با سخنان علي تكامل يافته و در علوم انساني و اجتماعي، راهي تازه فراروي همه عاشقان علوم ارتباطات گشوده شده است.

«نهج‌البلاغه» كتاب اخلاق مديريتي است، غزل‌هاي عارفانه روزگار بي‌نيازي است، شعر عشق است، هواي دل است، روياي كودكي است، شجاعت جواني است، آرزوي نهفته در ذهن ميانسالي است، خيال‌هاي پيري است.

بايد باور كنيم كه هيچ چيز اينطور نبوده است و اين طور نمي‌ماند، شاعري سالها پيش سروده است:

چرا توقف كنم،چرا؟

پرنده‌ها به جستجوي جانب آبي رفته‌اند.

افق عمودي است.

افق عمودي است و حركت فواره وار

و درحدود بينش

سياره‌هاي نوراني مي‌چرخند!

زندگي اجتماعي با تغيير، تكامل يافته است، آنها كه تغيير را دوست ندارند، زندگي اجتماعي را باور ندارند و در خلاف حركت تاريخ، دست و پا مي‌زنند.

بايد تغيير را حتي اگر خلاف منافع فردي ما باشد، دوست داشته باشيم، بگذاريم متوسط‌ها هرچه مي‌خواهند بگويند، هرگز از مديريت‌هاي كوتوله كه معمولاً مخالفان تغيير هستند نهراسيد، بايد در زندگي فردي و اجتماعي، آسمان را جيغ كشيد، جاري شد تا چون آبي در گودالي كوچك، نخشكيد.

اين جمله مشهور دكتر نطقي به معنا و مفهوم ارتباط نزديك مديريت ارشد هر سازمان با دانشي به نام علم ارتباطات در حوزه اطلاع‌رساني ازطريق روابط عمومي حرفه‌اي است.

متاسفانه با اينكه عمر دانش روابط عمومي در سرزمين‌ ما به نزديك پنج دهه مي‌رسد، اما هنوز "روابط عمومي" براي مديران ارشد نظام يك موضوع جدي نيست.  هنوز انتخاب مديران

روابط عمومي‌ها از سر تفنن و بدون توجه به تخصص و دانش و تجربه و حتي شخصيت ژني و ظاهري آنها انجام مي‌شود.

بعد از چاپ مقالا‌ت مديريت‌هاي كوتوله و مديريت‌هاي سنتي در مطبوعات، ده‌ها تلفن و پيام دريافت كردم كه نمونه‌هاي مشكلات ناشي از وجود مديريت‌هاي كوتوله و سنتي را كه مثل بختك بر سازمان‌هاي كشورما و شايد خيلي از كشورهاي مشابه افتاده است را بازگو مي‌كردند.

لازم به توضيح است كه اين يادداشت‌هاي حقيردرمطبوعات، فقط مقدمه‌اي براي بيان درد بوده است وگرنه تحقيق و پژوهش علمي و عملي در برنامه‌ريزي مديريتي كلان به عهده اساتيد محترم و ارجمند است.

در اين يادداشت به سراغ مديريت‌هاي فاميلي مي‌رويم.

مديريت‌هاي فاميلي هم به گونه‌اي حاصل جبر زمانه هستند و در ادامه مديريت‌هاي كوتوله به وجود مي‌آيند، اما اين نوع مديريت فقط در شرايط تغيير و تحول، در انقلاب، در بحران و جنگ، زاييده نمي‌شوند.

در مقاله نقد "صاحبان قدرت در زمان مسووليت" نوشتم كه در زمينه مديريت بازهم حرف‌هايي خواهم نوشت. اشاره و بررسي وضعيت  مديريت‌هاي كوتوله، مديريت‌هاي سايه، مديريت جوانك‌ها، مديريت‌هاي فاميلي و دهها نوع مديريت كه بخشي از آنها انحصاري سرزمين ما هستند و تكرار آنها از طريق رسانه ها شايد در وضعيت مديريت‌هاي آينده تاثيرگذار باشد.

بررسي وضعيت مديريت هاي‌كوتوله يا كوتوله هاي مديريت در اين خانواده ، از همه مهمتر است.چرا كه بسياري از مديريت‌ها  از دل همين مديريت زاييده مي‌شود.

مديريت‌هاي كوتوله، فرصت طلباني هستند كه در هر دگرگوني، تغيير و انقلاب زاييده مي‌شوند و حداقل دو سه دهه حضور جلبكي دارند و بعدها يا مي‌ميرند و يا با تثبيت نظام‌ها و نياز جامعه به تحصيلكرده‌ها و متخصصان متعهد از گردونه مديريتي خارج مي‌شوند، اما متاسفانه اثرات آنها تا چند دهه در نظام‌ها باقي مي‌ماند.

در بحث «مديريت‌هاي محافظه‌كار» نوشتم كه آنها معمولا با دانش مشتري‌مداري در تضاد كامل قرار دارند و از دانش ارتباطات به شدت فاصله مي‌گيرند و روابط عمومي را باور ندارند و از هرگونه دوستي  و نزديكي با مشتري وحشت دارند تا ميز و مقام خودشان را محفوظ نگه دارند.
از طرف ديگر جهان امروز، جهان ارتباطات است، در كليه علوم و خصوصا علم اقتصاد، حرف اول و آخر با مشتري است، اين روزها بحث مشتري‌مداري در كشور ما هم كاملا داغ شده است و به قول يكي از دوستان آنقدر داغ شده كه مشتري در حال برشته‌شدن و سوختن مي‌باشد.
دوست عزيزم، غلامحسين‌خان كه قبلا هم از ايشان در يادداشت‌هايم به نيكي ياد كرده‌ام و از مديران ارشد سيستم اقتصادي بوده و هست.اوهميشه  از مشتري‌مداري حرف مي‌زند، به طوري كه نام ايشان با واژه مشتري‌مداري براي آنها كه پاي صحبتش نشسته‌اند، مترادف است، او هميشه مي‌گويد بايد مشتري را گرامي بداريم، مشتري عزيز است، مشتري به ما وابسته نيست، حيات ما به مشتري وابسته است، مشتري تاج سر ما است و به قول همه كاسب‌ها، هميشه حق با مشتري است و...

«يك ريز حرف مي‌زني‌

و ديگر نمي‌شنوي‌

تو يك راديو هستي‌

يك راديوي محلي و يك موج‌

جز قطع برق كسي حريف تو نيست»

                         احمد حيدربيگي‌

هر روز كه روزنامه‌ها را باز مي‌كني، وعده‌هاي فراوان مسوولان را مي‌خواني، مدتي يكي دو روزنامه در جهت رسالت روزنامه‌نگاري خود، تاريخ وعده‌هاي مسوولان را يادداشت مي‌كردند و در سررسيد موعد، سوال مي‌كردند، اين وعده چه شد؟

بعد از مدتي آن روزنامه‌ها هم خسته شدند و ديگر سوال نكردند كه اين وعده‌ها چه شد.

سعدي شاعر انديشمند و بزرگ اين سرزمين را خدايش بيامرزد كه قرن‌ها قبل سرود "دوصد گفته چون نيم كردار نيست"

اگر آرشيو مطبوعات ايران را درهمين نيم قرن اخير ورق بزنيم، از زبان دولتمردان مختلف در ده‌ها دولت كه به سر كار آمده‌اند، آنقدر شعار و عبارت زيبا و شعرگونه ثبت و ضبط شده است كه اگر ده درصد از آنها تحقق يافته بود، امروز ما در يك بهشت رويايي زندگي مي‌كرديم و ايراني غني و مردماني ثروتمند داشتيم كه همه اغيار جهان مي‌بايست غصه ما ايراني‌ها را مي‌خوردند و به دنبال گرين كارت ايران مي‌گشتند.

به راستي چرا با اين همه شعار و حرف هنوز چندكوچه مانده به اولين كوچه، ايستاده‌ايم؟

يادداشت با عنوان "شباهت‌هاي ناگزير مجالس ختم و توديع مديران" در روز نامه همبستگي مثل هر يادداشت ديگري با واكنش‌هاي متفاوت دوستان و خوانندگان روبه‌رو شده است.

معمولا اين قلم از تكرار مهرباني و محبت خوانندگان پرهيز مي‌كند و جزء ابراز سپاس دلي حرف ديگري ندارم.

اما نقد را به ديده منت گذاشته و با گوش دل و عقل، اعتراض عزيزانم را فراروي خود مي‌كنم و از همه آنها كه با تذكراتشان در باروري صحنه انديشه موثر بوده‌اند، سپاسگزاري صميمانه مي‌كنم و دست معترضشان را مي‌بوسم.

نه هركه طرف كله كج نهادوتند نشست‌

كلا‌ه داري و آيين سروري داند

                       حافظ رحمت اله‌عليه‌

«فرانسوا نيكولا» سفير فرانسه در تهران از ديدگاه يك سياستمدار اروپايي به خبرگزاري ايسنا گفته است: «مسوولان ايراني به سادگي در دسترس نيستند، البته اين مساله مي‌تواند نتيجه يك گزينش اجتماعي و شيوه زندگي و آگاهانه باشد. اين امر براي من قابل احترام است، اما يك چيز مسلم است و آن اينكه سفير ايران در فرانسه به راحتي مي‌تواند با هر يك از مقامات فرانسه تماس بگيرد، حالا جواب مثبت باشد يا نه، بحث ديگري است، اما من و همكارانم اگر بخواهيم با يك كارمند عالي‌رتبه يا يك سياستمدار ايراني ملاقات كنيم، بايد هفته‌ها و ماه‌ها منتظر بمانيم و...»

«گفت‌وگو» از دو كلمه جداگانه يعني «گفت به معناي گفتن» و «گو» به معناي گوش كردن تشكيل شده است . براي انجام يك گفت‌وگوي مفيد بين دو  انسان يا دو تمدن نياز به ابزارهايي مثل «زبان» براي گفتن و «گوش» براي شنيدن، «كاغذ» براي نوشتن، «چشم» براي ديدن و... مواردي از اين قبيل است.

در واقع «گفت‌وگو» از ارتباط و نزديكي و همدلي «گفتار و نوشتار» و از سوي ديگر «شنيدن و ديدار» حكايت مي‌كند.

در بحث‌هاي آكادمي و دانشگاهي، دنياي ارتباطات بر سه پايه يعني ارتباط گفتاري، ارتباط شنيداري و ارتباط رفتاري استوار مي‌باشد كه البته نام‌گذاري و تقسيم‌بندي‌هاي ديگري نيز در اين زمينه ارايه شده است. در نوعي تقسيم‌بندي ديگر، ارتباط گفتاري همان «ارتباط وشنيداري» است و يا ارتباط نوشتاري به معناي «ارتباط ديداري» است و يا ارتباط رفتاري و «ارتباط كرداري» ارتباطي يكسان تلقي مي‌شوند.

در اين سكون سكوت‌آلود

ياران، با رنج اين خبر

سال‌هاي سال تكرار مي‌كنند

امروز هم هوا دوباره گرفته است

امروز هم هوا دوباره خراب است‌

                  طاهره صفارزاده

در يك خرداد 1382 روزنامه همبستگي مي‌نويسد دوم خرداد از راه رسيد بدون آنكه شوري برانگيزد و كاريكاتوريست هنرمند نيك‌آهنگ كوثر در همان روزنامه، آهنگي زيباساز مي‌كند كه حتما ديده‌ايد و اگر نديده‌ايد، ببينيد اي كه شش رفت و در خوابي... اين دو سال باقي مانده رو هم  بگير راحت بخواب

آسوده به خواب كه ملت بيدار است. باور نداريد، كمي تاريخ را ورق بزنيد. صالح‌آبادي  در سرمقاله روزنامه همبستگي 4 خرداد 1382 رفتن پهلوي دوم در 26 ديماه 57، فتح خرمشهر در سوم خرداد 61 و زمان پيروزي تيم فوتبال ايران بر استراليا را يادآوري كرده است.

فاش مي‌گويم و از گفته خود دلشادم‌

بنده عشقم و از هر دو جهان آزادم‌

طاير گلشن قدسم چه دهم شرح فراق‌

كه در اين دامگه حادثه چون افتادم‌

                                       حافظ رحمت‌اله‌عليه‌

يادداشت شنبه 10 مرداد1383 با عنوان، «مديريت پاس‌كاري» يا، «عينا جهت استحضار، رهنمود لازم، دستور مقتضي» در روزنامه اقتصاد پويا بازتاب‌هاي متفاوتي داشت، در ده‌ها ديدار حضوري و تلفني، دوستان و خوانندگاني كه از جان عزيزترند، با ابراز محبت، متذكر شدند كه بعد از خواندن يادداشت، پيداكردن واژه‌اي ديگر براي عينيت بخشيدن به نامه‌هايي كه در دستور كار دارند، كمي مشكل شده است.

يك ختم هم گرفته شد و پربدك نبود

بسيار تسليت كه به ما عرضه داشتند

لطف شما زياد

اما نداي قلب به گوشم هميشه گفت‌

اين حرف‌ها براي تو مادر نمي‌شود

پدر نمي‌شود، رفيق نمي‌شود، رئيس نمي‌شود و...

                                                اخوان ثالث‌

چه كسي تابه امروز ديده و شنيده است كه واعظان محترم در مجلس ختم، مرحوم يا مرحومه را به بهشت نفرستاده باشند؟

واعظان چنان از محاسن رفتگان مي‌گويند كه ظاهرا در طول عمرشان هرگز خطايي يا اشتباهي هرچند كوچك نداشته‌اند و يكپارچه معصوميت بوده‌اند.

 مي‌داني كه محبوبترين صفت براي زمامداران در همه حال چيست؟

آنكه همواره در راه زندگي ميانه رو و معتدل باشند و عدلشان مانند ابر رحمت سراسر كشورهايشان را در سايه گيرد و با جديت تمام بكوشند و مردم و كاركنانشان و خدا را راضي و خشنود سازند.

از سخنان مولاعلي (ع)

مولاي متقيان، عالم ترين استاد مديريت در طول تاريخ، فرمان مي‌راند و توصيه مي‌كند جهان را ميانه روي و اعتدال به    سرانجام مطلوب خواهد رساند.

مديريت متعادل نه چپ مي‌شناسد و نه راست، مديريت متعادل الگوي علي گونه دارد و تلاش مي‌كند كه در چارچوب قانون، گام برداشته و وظايفش را در راستاي مردم و براي رضاي خدا و خلق خدا انجام دهد.

جورج بوش ميره بازديد يك مدرسه، سر كلاس مي‌نشيند و مي‌گويد هر سوالي كه داريد آزاد هستيد كه بپرسيد.

يكي بلند مي‌شه و مي‌گه: سلام آقاي رئيس‌جمهور، اسم من رابرته، من چهار تا سوال دارم:

1- چطور شد شما انتخابات را باختيد، بعد برديد؟

2- چرا شما مي‌خواهيد بدون دليل به عراق حمله كنيد؟

3- به نظر شما، بمب اتمي هيروشيما، بزرگ‌ترين عمل تروريستي تاريخ نبود؟

4- ايران به شما چه هيزم تري فروخته است؟

جورج بوش تكوني روي صندلي‌اش مي‌خوره و تا مياد جواب بده، زنگ تفريح مدرسه مي‌خوره.

دو مرد كه به جنگلي رفته بودند با شيري روبروشدند.

 يكي از آنها سريعاً كفش ورزشي را از كيسه خود درآورد و پوشيد.

 ديگري پرسيد: واقعاً فكر مي كني با اين كفش ها بتواني از اين شير تندتر بدوي و از دست او نجات پيدا كني؟

مرد اول پاسخ داد: قرار نيست از شير تندتر بدوم، همينكه بتوانم از تو جلوتر بدوم ، من از مرگ نجات پيدا كرده ام.

دوستي مي‌گويد: جيرجيرك‌ها فيل نيستند، اما چون تعدادشان زياد است، زورشان بيش‌تر از فيل است، مواظب باش.

مي‌گويم، وقتي يادداشت مديريت كوتوله‌ها را نوشتم، اطمينان داشتم كه در اين مورد شاكي نخواهم داشت، چرا كه هيچكس خودش را مصداق يك مديريت كوتوله نمي‌داند!

اما امروز مي‌خواهم از مديريت سنتي بگويم؟

رضا قاسمي در كتاب "همنوايي شبانه اركستر چوب‌ها" علاوه بر واژه زيباي اركستر چوب‌ها تصويري زيبا ارايه مي‌كند:

 آيا تصوير هيروشيماي پس از انفجار را ديده‌ايد؟

با هم تكرار كنيم؛

نهراسيم‌

مشق بنويسيم‌

صورت مساله را پاك نكنيم‌

مساله‌ها را حل كنيم.

شما هم حتما اين جمله مشهور را كه به ضرب‌المثلي تبديل شده است، شنيده‌ايد مشق ننوشته، غلط ندارد.

متاسفانه صدها مدير در طول ساليان خدمت خود، به استناد همين جمله مشهور، به ظاهر غلطي ندارند، زيرا مشقي ننوشته‌اند كه غلطي داشته باشند و سال‌هاست كه آسوده خوابيده‌اند و كوچك‌ترين خدمتي به خدا و خلق خدا نكرده‌اند.

مديراني كه از ترس غلط‌نوشتن و احيانا نمره كم گرفتن، مسووليت ريسك و جسارتي را به عهده نمي‌گيرند و آرام مي‌آيند و آرام مي‌روند كه گربه شاخشان نزند؛ حالا بماند كه آيا اصلا گربه شاخي دارد يا نه!

يكبار از مديراني كه مشق نمي‌نويسند تا غلط نداشته باشند و آرام مي‌آيند و آرام مي‌روند تا زندگي آسوده‌اي براي خود و خانواده فراهم كنند. نوشتم و گفتم كه آنها خادمين اين سرزمين نيستند، آنها خائنيني هستند كه با ظاهري آراسته، جامعه را از رشد و توسعه باز مي‌دارند.

آنها با مشق ننوشتن و حتي گاهي پاك كردن صورت مساله، مشكل را از زمين خود به زمين ديگران مي‌اندازند. آنها با روحيه محافظه كاري، فرصت‌هاي گرانقيمت را از بين مي‌برند و مشكلات ساده را تبديل به غده‌هاي خطرناك مي‌كنند.

مديريت‌هايي كه مي‌مانند!

اين ره كه تو هموار كني مي‌ماند.

اين درخت كه تو مي‌كاري، روزي سبز خواهد شد.

رهگذري مي‌گذرد.

لختي زير سايه آن مي‌ماند.

لبخندي، صلواتي، يادي.

دكتر مهدي كرباسيان برايم تعريف مي‌كرد كه فلاني را چندروز قبل در خيابان ديدم و از احوالش پرسيدم و پاسخ شنيدم كه خيلي خوبم، هفته‌اي 3 روز تنيس مي‌روم، شنا مي‌كنم، سونا مي‌گيرم و...

چند روز بعد خبر درگذشت ناگهاني همان فلاني را در روزنامه خواندم و متاسف شدم.

دكتر با خنده‌اي تلخ گفت، بعضي از ماها هنوز باور نداريم كه با تنيس و شنا و سونا و پياده‌روي و كوه رفتن نمي‌شود جلو مرگ را گرفت.

مي‌توان در دفتر فردا نوشت‌

خدمت كردن از هرچيزي بهتر است‌

در فرهنگ مديريت جديد، نه خردمندانه است و نه به مصلحت سياسي جوامع، نه از علم نشات مي‌گيرد و نه اخلاق اجازه مي‌دهد، كه بخواهيم تا مدت‌هاي مديد، مديريت جديد را با مديريت قبلي مقايسه كنيم.

هرگز به سود آناني كه بر مسند حكومت مي‌نشينند نيست كه فرهنگ مقايسه را تقويت كنند و با اشاره به بخش خالي ليوان و بي‌توجه به تلاش‌ها و زحمات و بخش پرليوان، كمبودها و مشكلات و نقايص را به رخ بكشانند، بي‌آنكه تجربه كرده باشند كه آيا امكان كاركردن مناسبت‌تر وجود داشته يا نداشته است؟

شاگردي به مكتب رفت و استاد از او پرسيد: «رفت»چه كلمه‌اي است؟

شاگرد گفت: مصدر است.

استاد بعدها پرسيد: اين چه جور درس خواندن است كه فرق فعل و مصدر را نمي‌دانستي. شاگرد گفت از اول هم مي‌دانستم كه «رفت» فعل است، اما اگر راستش را مي‌گفتم، مي‌افتادم توي دردسر بعدي، چون آن وقت شما مي‌گفتيد: «صرفش كن» و من حال آن را نداشتم، اين بود كه گفتم مصدر است و خيال خودم را راحت كردم.

عينا جهت استحضار، رهنمود لازم، دستور مقتضي

حتما اين شوخي را در فوتبال شنيده‌ايد كه بازيكني توپ را به اشتباه به دروازه خود مي‌زد و مربي بالاخره فرياد زد كه «مارادونا» را ولش كنيد و «مملي» خودمان را بگيريد!

شوت كردن توپ در زمين حريف كار پسنديده‌اي است، مربيان ورزشي هم نمرات خوبي به بازيكني كه توپ را به دروازه حريف وارد مي‌كند مي‌دهند، اما اگر بازيكني توپ را به دروازه خودي بزند، چه توصيفي دارد و اگر مرتب اين كار را انجام دهد،‌ آن تيم چه سرنوشتي پيدا مي‌كند و...

محمد آقازاده - روزنامه‌نگار- يك روزي در روزنامه‌اي نوشته بود: وقتي با اراده يك نفر بتوان كسي را از نان خوردن انداخت ، حتما مي‌توان او را وادار كرد زبان به ستايش همان يك نفر باز كند و وجود مستقل خود را نفي سازد و هرچه فرادستان بر زبان مي‌آورند تكرار كند و تن به منطق او بدهد.

سازمان‌ها، دنياي عجيبي دارند، اگر فردي از سر غفلت يا غرور جواني و لااقل به خاطر پاسخگويي به وجداني كه به طور مداوم هشدار مي‌دهد، انتقادي از مديريت را مطرح كند، "اخراج" فوري‌ترين جوابي است كه به او مي‌دهند. اين كارمند ياد مي‌گيرد كه با زبان سرخ، اسكناس‌هاي سبزي را كه سر برج مي‌گيرد بر باد ندهد.

مديريت  سازمان برنامه‌ريزي كشور اخيرا فرموده‌اند تا پايان سال ده‌ها هزار طرح‌ نيمه‌تمام به پايان مي‌رسد. يعني در 6 ماهه پايان سال 1383، دهها هزار طرح به سر انجام خواهد رسيد.

بيان فرمايش فوق الذكر و پايان گرفتن قصه طرح‌هاي نيمه‌تمام،آنهم دهها هزار طرح مرا به ياد قصه مديريت‌هاي ناصرالدين‌شاهي مي‌اندازد.

حتما  همكاران محترم سازمان برنامه ريزي هم قصه مشيرالدوله، وزير ناصرالدين‌شاه را شنيده‌اند كه به دنبال كارهاي بزرگ اميركبير تصميم گرفت، تلاش كند تا شايد بتواند خط آهن را به ايران بياورد.

سفر هميشه بهانه خوبي است براي ننوشتن!

اما مهرباني همراهان روزنامه اقتصاد‌ پويا و تلفن‌هاي خوانندگان، هر بهانه‌اي را از قلمزنان اين روزنامه و منجمله حقير گرفته است.

در دو هفته‌اي كه گذشت، ميلاد مبارك مولاي متقيان فرصتي بود تا يادداشتي از گذشته‌ها و يادداشتي الهام گرفته از مديريت مباركش، ستون شنبه‌هاي روزنامه را پركند و غيبت من را به رخ نكشد.

مديريت‌ خام و نپخته،  نوعي مديريت سفارشي است و با سن‌و‌سال گره مي‌خورد!
جواني از گرد راه نرسيده با استفاده از رانت‌هاي فاميلي، رفاقتي، سفارشي، دستوري و... به مديرعاملي يك سازمان بزرگ منصوب مي‌شود، دومي را با مدركي نيم‌بند به مقام شامخ وزارت آويزان  مي‌كنند، سومي را در هيات مديره مي‌نشانند و به همين ترتيب پست‌هاي معاون وزير، مدير كل، رياست اداره، مديريت امور، مشاور، شهردار، بخشدار، فرماندار و... را عين ارث پدري بذل و بخشش مي‌كنند و كسي هم به دانش و تعهد و حتي شرايط ظاهري و باطني و ارتباط بين سن و سال و پست و مقام نامبرده هم توجه نمي‌كند.
ظاهرا سرفصل توجه به شرايط ظاهري براي احراز يك پست سازماني از سرفصل‌هاي دروس مديريتي كشور حذف شده است تا مبادا كسي رنجيده خاطر شود.
دوستي مي‌گويد: چه كسي ارث پدري را بذل و بخشش كرده است؟ اين ضرب‌المثل غلط است، اگر ارث پدري بود كه براي آن دل مي‌سوزاندند!

مديريت مشتري مدار:

مگر كسي را دنبالتون فرستاده اند!؟

به دوست بزرگواري كه از مديران مالي موسسه‌اي بزرگ بود توصيه كردم كه براي انجام بهتر و روانتر امور بانكي به فلا‌ن شعبه مراجعه نمايدو در صورتي كه بانك را مناسب ديد ، حسابهاي شخصي و اداري خود را به اين سيستم منتقل نمايد و از تسهيلا‌ت مناسبتري برخوردار شود و دراين مورد سنگ اغراق را به تمامي‌گذاشتم واز نحوه برخورد با مشتريان و فرهنگ مشتري مداري در بانك هم تعريف و تمجيدفراواني كردم.
آن دوست عزيز بعد از مدتي برايم نقل كرد كه به توصيه من در يك صبح آفتابي، شال وكلا‌ه  كرده و براي افتتاح حساب و ارسال مبلغ كمي ارز به نزد آن شعبه كه نزديكترين شعبه به محل كارو زندگي‌اش هم بوده، رفته است.
متاسفانه رياست بانك كه من معرفي كرده بودم ، در آن لحظه به جلسات اداره مركزي رفته بود و در شعبه حضور نداشته است.
دوست من نيز به صورت عادي به سراغ يكي از باجه هاي امور ارزي مي‌رود و چون مسئول باجه مشغول كار ديگري بوده است ، به علت ناراحتي كمردرد ، صندلي خالي را انتخاب مي‌كند و مي‌نشيند.

در ادامه مباحث مديريت كوتوله‌ها به مديريت سنتي، مديريت فاميلي و رفاقتي و مديريت‌هاي جوان و خام پرداختيم، امروز از مديريت‌هاي ترسو، بخيل، و محافظه كار  با توكل به مولايم علي سخن مي‌گويم:
"ولا جبانا يضعفك عن الامور و...
هيچ بزدل و ترسويي را كه از برخورد با جريان‌ها ناتوانت مي‌كند مورد مشورت قرار مده."
ريشه "مديريت‌هاي ترسو و محافظه كار" را بايد در ناتواني‌هاي دروني و نفس شخصي مديران جستجو كرد، ريشه‌اي كه به گذشته افراد، وضعيت خانوادگي، جغرافياي محلي، فرهنگ قومي، سفره‌اي كه بر آن بزرگ شده‌اند، لقمه حلال و حرامي كه خورده‌اند و دانشي كه در طول زمان به صورت علمي يا تجربي كسب كرده‌اند بر مي‌گردد.
نحوه انتصاب مديريت‌هاي ضعيف از مهم‌ترين عوامل براي بررسي چنين مديريت‌هايي است، مديريتي كه مي‌داند بدون پشتوانه علمي و مدارك واقعي و طي كردن مدارج لازم و با توصيه و سهميه و شبانه به اين سمت گمارده شده است.

رئيس‌جمهور خاتمي و رئيس سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور در مراسم تجليل از فعالان آماري كشور در هفته اول آبان 1383 فرموده‌اند: مشكل اصلي كشور، مشكل مديريت است.

بيان اين جمله از زبان بالاترين مقام‌هاي مديريت اجرايي كشور آن هم در مراسمي با حضور آمارگران حرفه‌اي و برگزيده، اگر يك فاجعه ملي تلقي نشود، حداقل مخاطبين را بايد به هوش آورد كه داريم به كجا مي‌رويم؟

به نظر مي‌رسد كه آقاي رئيس‌جمهور به عنوان بالاترين مدير اجرايي كشور و رئيس سازمان مديريت به‌عنوان نفر دوم در حوزه مديريت و برنامه ريزي  بايد پاسخ دهند كه اين وضعيت چگونه به وجود آمده است و چرا مشكل اصلي كشور، مشكل مديريت است؟

يك وقتي در يك مجله سازماني، يادداشت‌هاي پراكنده مي‌نوشتم، شايد باوركردني نباشد اما هر بار كه از مديريت‌ها انتقاد مي‌كردم، مديريت ارشد آن سازمان  مرا تحسين مي‌كرد اما يك‌بار كه از مديريت ارشد به عنوان ناخداي كشتي به نيكي ياد كردم و كمي تعريف، تنبيه نكرد، اما تشويق هم نكرد.

بعدها نوشتم كه با چنين روشي، كاركنان يك سازمان ياد مي‌گيرند و باور مي‌كنند كه سياست‌هاي مديريتي واقعي در جهت رشد نقد و نقدپذيري با اعتقاد به ارتقاي سازمان حركت مي‌كند.

اعليحضرتا، قربانت شوم.

الساعه كه درايوان منزل با همشيره همايوني به شكستن فرمان مشغولم، خبر رسيد كه شاهزاده موثق‌الدوله حاكم قم را كه به جرم رشاء و ارتشا معزول كرده بودم به توصيه عمه خود ابقا فرموده و سخن هزل  بر زيان رانده‌ايد.

فرستادم او را تحت‌الحفظ به تهران بياورند تا اعيلحضرت بدانند كه اداره امور مملكت با توصيه عمه وخاله نمي‌شود، زبان جسارت است.  تقي‌ابن آتقي همان تقي‌خان اميركبير سردار سازندگي واقعي است.

بايد باور كنيم كه هيچ چيز اينطور نبوده است و اين طور نمي‌ماند، شاعري سالها پيش سروده است:

چرا توقف كنم،چرا؟

پرنده‌ها به جستجوي جانب آبي رفته‌اند.

افق عمودي است.

افق عمودي است و حركت فواره وار

و درحدود بينش

سياره‌هاي نوراني مي‌چرخند!

زندگي اجتماعي با تغيير، تكامل يافته است، آنها كه تغيير را دوست ندارند، زندگي اجتماعي را باور ندارند و در خلاف حركت تاريخ، دست و پا مي‌زنند.

بايد تغيير را حتي اگر خلاف منافع فردي ما باشد، دوست داشته باشيم، بگذاريم متوسط‌ها هرچه مي‌خواهند بگويند، هرگز از مديريت‌هاي كوتوله كه معمولاً مخالفان تغيير هستند نهراسيد، بايد در زندگي فردي و اجتماعي، آسمان را جيغ كشيد، جاري شد تا چون آبي در گودالي كوچك، نخشكيد.

چگونه سر زخجالت برآورم بر دوست‌

كه خدمتي به سزا برنيامد از دستم‌

باز هم جلسات توديع و ختم مديران زنده با تغيير يك نهاد حكومتي شروع شده است، دست‌اندركاران بحثهاي مديريتي، طول عمر مديران منصوب اين روزها را يك سال بيشتر پيش‌بيني نمي‌كنند، سال آينده با رفتن دولت فعلي و آمدن يك گروه جديد، تغييرات قطاري و اتوبوسي و ميني‌بوسي مجددا شروع خواهد شد، اما اين روزها هم بازار تغيير مديريت‌ها داغ شده است، 270 نماينده مجلس بيكار شده‌اند، آنها كه دورانديش‌تر بودند و پست قبلي را با حفظ سمت حفظ كرده‌اند مشكلي ندارند، البته گروه ديگر هم مشكلي ندارند، احزاب و رفقا كار خودشان را به درستي انجام خواهند داد، اما نكته‌اي كه اين يادداشت را باعث شده است، برگزاري جلسات توديع و معارفه است.