جورج بوش ميره بازديد يك مدرسه، سر كلاس مي‌نشيند و مي‌گويد هر سوالي كه داريد آزاد هستيد كه بپرسيد.

يكي بلند مي‌شه و مي‌گه: سلام آقاي رئيس‌جمهور، اسم من رابرته، من چهار تا سوال دارم:

1- چطور شد شما انتخابات را باختيد، بعد برديد؟

2- چرا شما مي‌خواهيد بدون دليل به عراق حمله كنيد؟

3- به نظر شما، بمب اتمي هيروشيما، بزرگ‌ترين عمل تروريستي تاريخ نبود؟

4- ايران به شما چه هيزم تري فروخته است؟

جورج بوش تكوني روي صندلي‌اش مي‌خوره و تا مياد جواب بده، زنگ تفريح مدرسه مي‌خوره.

رئيس محترم جمهوري در مراسم روز جهاني كارگر گفت كه صدها هزارشغل فوري ايجاد مي‌كنيم.

رئيس‌جمهور خاتمي فرمودند: طرح يادشده با امضاي وزير كار، وزير اقتصاد، رئيس بانك مركزي، رئيس سازمان مديريت تهيه شده و اميدواريم هرچه زودتر در دولت تصويب شود. ايشان تاكيد كردند چون نمي‌خواهم وعده دهم، بيش‌تر از اين نمي‌گويم.

از مطبوعات يك سال قبل

يك سال از بيانات رئيس‌جمهور محترم در باب صدها هزار شغل فوري و به كار‌گيري صدها هزار بيكار گذشته است.

«گفت‌وگو» از دو كلمه جداگانه يعني «گفت به معناي گفتن» و «گو» به معناي گوش كردن تشكيل شده است . براي انجام يك گفت‌وگوي مفيد بين دو  انسان يا دو تمدن نياز به ابزارهايي مثل «زبان» براي گفتن و «گوش» براي شنيدن، «كاغذ» براي نوشتن، «چشم» براي ديدن و... مواردي از اين قبيل است.

در واقع «گفت‌وگو» از ارتباط و نزديكي و همدلي «گفتار و نوشتار» و از سوي ديگر «شنيدن و ديدار» حكايت مي‌كند.

در بحث‌هاي آكادمي و دانشگاهي، دنياي ارتباطات بر سه پايه يعني ارتباط گفتاري، ارتباط شنيداري و ارتباط رفتاري استوار مي‌باشد كه البته نام‌گذاري و تقسيم‌بندي‌هاي ديگري نيز در اين زمينه ارايه شده است. در نوعي تقسيم‌بندي ديگر، ارتباط گفتاري همان «ارتباط وشنيداري» است و يا ارتباط نوشتاري به معناي «ارتباط ديداري» است و يا ارتباط رفتاري و «ارتباط كرداري» ارتباطي يكسان تلقي مي‌شوند.

«يك ريز حرف مي‌زني‌

و ديگر نمي‌شنوي‌

تو يك راديو هستي‌

يك راديوي محلي و يك موج‌

جز قطع برق كسي حريف تو نيست»

                         احمد حيدربيگي‌

هر روز كه روزنامه‌ها را باز مي‌كني، وعده‌هاي فراوان مسوولان را مي‌خواني، مدتي يكي دو روزنامه در جهت رسالت روزنامه‌نگاري خود، تاريخ وعده‌هاي مسوولان را يادداشت مي‌كردند و در سررسيد موعد، سوال مي‌كردند، اين وعده چه شد؟

رئيس‌جمهور خاتمي و رئيس سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور در مراسم تجليل از فعالان آماري كشور در هفته اول آبان 1383 فرموده‌اند: مشكل اصلي كشور، مشكل مديريت است.

بيان اين جمله از زبان بالاترين مقام‌هاي مديريت اجرايي كشور آن هم در مراسمي با حضور آمارگران حرفه‌اي و برگزيده، اگر يك فاجعه ملي تلقي نشود، حداقل مخاطبين را بايد به هوش آورد كه داريم به كجا مي‌رويم؟

به نظر مي‌رسد كه آقاي رئيس‌جمهور به عنوان بالاترين مدير اجرايي كشور و رئيس سازمان مديريت به‌عنوان نفر دوم در حوزه مديريت و برنامه ريزي  بايد پاسخ دهند كه اين وضعيت چگونه به وجود آمده است و چرا مشكل اصلي كشور، مشكل مديريت است؟

اعليحضرتا، قربانت شوم.

الساعه كه درايوان منزل با همشيره همايوني به شكستن فرمان مشغولم، خبر رسيد كه شاهزاده موثق‌الدوله حاكم قم را كه به جرم رشاء و ارتشا معزول كرده بودم به توصيه عمه خود ابقا فرموده و سخن هزل  بر زيان رانده‌ايد.

فرستادم او را تحت‌الحفظ به تهران بياورند تا اعيلحضرت بدانند كه اداره امور مملكت با توصيه عمه وخاله نمي‌شود، زبان جسارت است.  تقي‌ابن آتقي همان تقي‌خان اميركبير سردار سازندگي واقعي است.

چگونه سر زخجالت برآورم بر دوست‌

كه خدمتي به سزا برنيامد از دستم‌

باز هم جلسات توديع و ختم مديران زنده با تغيير يك نهاد حكومتي شروع شده است، دست‌اندركاران بحثهاي مديريتي، طول عمر مديران منصوب اين روزها را يك سال بيشتر پيش‌بيني نمي‌كنند، سال آينده با رفتن دولت فعلي و آمدن يك گروه جديد، تغييرات قطاري و اتوبوسي و ميني‌بوسي مجددا شروع خواهد شد، اما اين روزها هم بازار تغيير مديريت‌ها داغ شده است، 270 نماينده مجلس بيكار شده‌اند، آنها كه دورانديش‌تر بودند و پست قبلي را با حفظ سمت حفظ كرده‌اند مشكلي ندارند، البته گروه ديگر هم مشكلي ندارند، احزاب و رفقا كار خودشان را به درستي انجام خواهند داد، اما نكته‌اي كه اين يادداشت را باعث شده است، برگزاري جلسات توديع و معارفه است.

با هم تكرار كنيم؛

نهراسيم‌

مشق بنويسيم‌

صورت مساله را پاك نكنيم‌

مساله‌ها را حل كنيم.

شما هم حتما اين جمله مشهور را كه به ضرب‌المثلي تبديل شده است، شنيده‌ايد مشق ننوشته، غلط ندارد.

متاسفانه صدها مدير در طول ساليان خدمت خود، به استناد همين جمله مشهور، به ظاهر غلطي ندارند، زيرا مشقي ننوشته‌اند كه غلطي داشته باشند و سال‌هاست كه آسوده خوابيده‌اند و كوچك‌ترين خدمتي به خدا و خلق خدا نكرده‌اند.

در اين سكون سكوت‌آلود

ياران، با رنج اين خبر

سال‌هاي سال تكرار مي‌كنند

امروز هم هوا دوباره گرفته است

امروز هم هوا دوباره خراب است‌

(طاهره صفارزاده)

در يك خرداد 1382 روزنامه همبستگي مي‌نويسد دوم خرداد از راه رسيد بدون آنكه شوري برانگيزد و كاريكاتوريست هنرمند نيك‌آهنگ كوثر در همان روزنامه، آهنگي زيباساز مي‌كند كه حتما ديده‌ايد و اگر نديده‌ايد، ببينيد اي كه شش رفت و در خوابي... اين دو سال باقي مانده رو هم  بگير راحت بخواب آسوده به خواب كه ملت بيدار است. باور نداريد، كمي تاريخ را ورق بزنيد.

يكبار از مديراني كه مشق نمي‌نويسند تا غلط نداشته باشند و آرام مي‌آيند و آرام مي‌روند تا زندگي آسوده‌اي براي خود و خانواده فراهم كنند. نوشتم و گفتم كه آنها خادمين اين سرزمين نيستند، آنها خائنيني هستند كه با ظاهري آراسته، جامعه را از رشد و توسعه باز مي‌دارند.

آنها با مشق ننوشتن و حتي گاهي پاك كردن صورت مساله، مشكل را از زمين خود به زمين ديگران مي‌اندازند. آنها با روحيه محافظه كاري، فرصت‌هاي گرانقيمت را از بين مي‌برند و مشكلات ساده را تبديل به غده‌هاي خطرناك مي‌كنند.

سعدي شاعر انديشمند و بزرگ اين سرزمين را خدايش بيامرزد كه قرن‌ها قبل سرود "دوصد گفته چون نيم كردار نيست"

اگر آرشيو مطبوعات ايران را درهمين نيم قرن اخير ورق بزنيم، از زبان دولتمردان مختلف در ده‌ها دولت كه به سر كار آمده‌اند، آنقدر شعار و عبارت زيبا و شعرگونه ثبت و ضبط شده است كه اگر ده درصد از آنها تحقق يافته بود، امروز ما در يك بهشت رويايي زندگي مي‌كرديم و ايراني غني و مردماني ثروتمند داشتيم كه همه اغيار جهان مي‌بايست غصه ما ايراني‌ها را مي‌خوردند و به دنبال گرين كارت ايران مي‌گشتند.

به راستي چرا با اين همه شعار و حرف هنوز چندكوچه مانده به اولين كوچه، ايستاده‌ايم؟

اين ره كه تو هموار كني مي‌ماند.

اين درخت كه تو مي‌كاري، روزي سبز خواهد شد.

رهگذري مي‌گذرد.

لختي زير سايه آن مي‌ماند.

لبخندي، صلواتي، يادي.

دكتر مهدي كرباسيان برايم تعريف مي‌كرد كه فلاني را چندروز قبل در خيابان ديدم و از احوالش پرسيدم و پاسخ شنيدم كه خيلي خوبم، هفته‌اي 3 روز تنيس مي‌روم، شنا مي‌كنم، سونا مي‌گيرم و...

چند روز بعد خبر درگذشت ناگهاني همان فلاني را در روزنامه خواندم و متاسف شدم.

مي‌توان در دفتر فردا نوشت‌

خدمت كردن از هرچيزي بهتر است‌

در فرهنگ مديريت جديد، نه خردمندانه است و نه به مصلحت سياسي جوامع، نه از علم نشات مي‌گيرد و نه اخلاق اجازه مي‌دهد، كه بخواهيم تا مدت‌هاي مديد، مديريت جديد را با مديريت قبلي مقايسه كنيم.

هرگز به سود آناني كه بر مسند حكومت مي‌نشينند نيست كه فرهنگ مقايسه را تقويت كنند و با اشاره به بخش خالي ليوان و بي‌توجه به تلاش‌ها و زحمات و بخش پرليوان، كمبودها و مشكلات و نقايص را به رخ بكشانند، بي‌آنكه تجربه كرده باشند كه آيا امكان كاركردن مناسبت‌تر وجود داشته يا نداشته است؟

"به نام او كه هرچه بخواهد همان مي‌شود"

نمي‌دانم اين جمله را چه بزرگواري گفته است، اما آنقدر بزرگ بوده است كه امروزه خيلي‌ها تكرارش مي‌كنند و باور دارند كه انديشيدن، يك هنر است، تولد دوباره است، تكرار لحظه به لحظه آيه‌هاي زندگي است.

انديشه آب روان است، جاري است، حركت مي‌كند، در دل خودش زايش دارد، بركت مي‌آفريند، رفع تشنگي مي‌كند، گرسنگي را التيام مي‌بخشد، زنده مي‌كند، زندگي را پايدار مي‌سازد، بيرنگ است، آبي است، صاف است، لبخند است، مهر است، هستي است، تثبيت لطف خداوند بر آدميان است.

«انديشه» كپي‌كردن نيست، انديشه اثر انگشت است، قابل تقليد نيست، به تعداد آدمياني كه بر اين خاك زاييده شده‌اند، بوده‌اند، هستند و خواهند بود، متفاوت، اما دقيق و غيرقابل شمارش است. باوركردني نيست، اما حقيقت دارد، از همه عجايب جهان عجيب‌تر است.

حسنت به اتفاق ملا‌حت جهان گرفت

آري به اتفاق جهان مي‌توان گرفت‌

زين آتش نهفته كه در سينه من است

خورشيد شعله‌اي است كه در آسمان گرفت‌

سيستم مديريت اداري را در همه جاي دنيا مي‌توان به ورزش‌

 "دوماراتن امدادي" تشبيه كرد.

كسي دويدن را با سوت داور وتشويق تماشاگراني   با انصاف يا بي انصاف آغاز مي‌كند و پس از كمي دويدن چوب را به نفر دوم مي‌سپارد، نفر دوم به نفر سوم و تا آخر.

آن كسي كه در پايان از خط نهايي عبور مي‌كند و مورد تشويق قرار مي‌گيرد فرد پاياني نيست، تيم است،هر چند كه در ظاهر آخرين چوب به دست مورد تشويق قرار گرفته باشد.

جهان را عشق مي‌سازد

يادداشت با عنوان "شباهت‌هاي ناگزير مجالس ختم و توديع مديران" در روز نامه همبستگي مثل هر يادداشت ديگري با واكنش‌هاي متفاوت دوستان و خوانندگان روبه‌رو شده است.

معمولا اين قلم از تكرار مهرباني و محبت خوانندگان پرهيز مي‌كند و جزء ابراز سپاس دلي حرف ديگري ندارم.

اما نقد را به ديده منت گذاشته و با گوش دل و عقل، اعتراض عزيزانم را فراروي خود مي‌كنم و از همه آنها كه با تذكراتشان در باروري صحنه انديشه موثر بوده‌اند، سپاسگزاري صميمانه مي‌كنم و دست معترضشان را مي‌بوسم.

يك ختم هم گرفته شد و پربدك نبود

بسيار تسليت كه به ما عرضه داشتند

لطف شما زياد

اما نداي قلب به گوشم هميشه گفت‌

اين حرف‌ها براي تو مادر نمي‌شود

پدر نمي‌شود، رفيق نمي‌شود، رئيس نمي‌شود و...

                                                اخوان ثالث‌

چه كسي تابه امروز ديده و شنيده است كه واعظان محترم در مجلس ختم، مرحوم يا مرحومه را به بهشت نفرستاده باشند؟

واعظان چنان از محاسن رفتگان مي‌گويند كه ظاهرا در طول عمرشان هرگز خطايي يا اشتباهي هرچند كوچك نداشته‌اند و يكپارچه معصوميت بوده‌اند.

نه هركه طرف كله كج نهادوتند نشست‌

كلا‌ه داري و آيين سروري داند

                              حافظ رحمت اله‌عليه‌

«فرانسوا نيكولا» سفير فرانسه در تهران از ديدگاه يك سياستمدار اروپايي به خبرگزاري ايسنا گفته است: «مسوولان ايراني به سادگي در دسترس نيستند، البته اين مساله مي‌تواند نتيجه يك گزينش اجتماعي و شيوه زندگي و آگاهانه باشد. اين امر براي من قابل احترام است، اما يك چيز مسلم است و آن اينكه سفير ايران در فرانسه به راحتي مي‌تواند با هر يك از مقامات فرانسه تماس بگيرد، حالا جواب مثبت باشد يا نه، بحث ديگري است، اما من و همكارانم اگر بخواهيم با يك كارمند عالي‌رتبه يا يك سياستمدار ايراني ملاقات كنيم، بايد هفته‌ها و ماه‌ها منتظر بمانيم و...»

 

محمد آقازاده - روزنامه‌نگار- يك روزي در روزنامه‌اي نوشته بود: وقتي با اراده يك نفر بتوان كسي را از نان خوردن انداخت ، حتما مي‌توان او را وادار كرد زبان به ستايش همان يك نفر باز كند و وجود مستقل خود را نفي سازد و هرچه فرادستان بر زبان مي‌آورند تكرار كند و تن به منطق او بدهد.

سازمان‌ها، دنياي عجيبي دارند، اگر فردي از سر غفلت يا غرور جواني و لااقل به خاطر پاسخگويي به وجداني كه به طور مداوم هشدار مي‌دهد، انتقادي از مديريت را مطرح كند، "اخراج" فوري‌ترين جوابي است كه به او مي‌دهند. اين كارمند ياد مي‌گيرد كه با زبان سرخ، اسكناس‌هاي سبزي را كه سر برج مي‌گيرد بر باد ندهد.

يادم مي‌آيد وقتي در يكي از بانك‌هاي كشور مسووليت ارتباطي و مطبوعاتي داشتم، سردبير يكي از مجلات سينمايي كشور كه دفترش در بلوار كشاورز بود، تلفن كرد و گفت به جاي اين همه تبليغ و شعار در احترام به مشتريان، يك روز سرزده و ناشناس به فلان شعبه سري بزن و ببين، كاركنان بانك به‌صورت عملي با مشتريان چه برخوردي دارند؟

ايشان تلفني فرمودند كه حدود 10 سال در فلان شعبه نزديك دفتر مجله‌شان، حساب بانكي داشته‌اند و بعد از 10 سال كه گردش حساب مجله به بيش از چند صدميليون ريال رسيده است، شخصا به شعبه مراجعه كرده و سراغ رئيس محترم شعبه رفته و خود را معرفي كرده‌، اما رئيس محترم شعبه، برخلاف همه تبليغات و شعارهاي روابط عمومي بانك، هيچگونه عكس‌العمل مناسبي نشان نداده است.

يك وقتي در يك مجله سازماني، يادداشت‌هاي پراكنده مي‌نوشتم، شايد باوركردني نباشد اما هر بار كه از مديريت‌ها انتقاد مي‌كردم، مديريت ارشد آن سازمان  مرا تحسين مي‌كرد اما يك‌بار كه از مديريت ارشد به عنوان ناخداي كشتي به نيكي ياد كردم و كمي تعريف، تنبيه نكرد، اما تشويق هم نكرد.

بعدها نوشتم كه با چنين روشي، كاركنان يك سازمان ياد مي‌گيرند و باور مي‌كنند كه سياست‌هاي مديريتي واقعي در جهت رشد نقد و نقدپذيري با اعتقاد به ارتقاي سازمان حركت مي‌كند.

مديريت  سازمان برنامه‌ريزي كشور اخيرا فرموده‌اند تا پايان سال ده‌ها هزار طرح‌ نيمه‌تمام به پايان مي‌رسد. يعني در 6 ماهه پايان سال 1383، دهها هزار طرح به سر انجام خواهد رسيد.

بيان فرمايش فوق الذكر و پايان گرفتن قصه طرح‌هاي نيمه‌تمام،آنهم دهها هزار طرح مرا به ياد قصه مديريت‌هاي ناصرالدين‌شاهي مي‌اندازد.

حتما  همكاران محترم سازمان برنامه ريزي هم قصه مشيرالدوله، وزير ناصرالدين‌شاه را شنيده‌اند كه به دنبال كارهاي بزرگ اميركبير تصميم گرفت، تلاش كند تا شايد بتواند خط آهن را به ايران بياورد.

سفر هميشه بهانه خوبي است براي ننوشتن!

اما مهرباني همراهان روزنامه اقتصاد‌ پويا و تلفن‌هاي خوانندگان، هر بهانه‌اي را از قلمزنان اين روزنامه و منجمله حقير گرفته است.

در دو هفته‌اي كه گذشت، ميلاد مبارك مولاي متقيان فرصتي بود تا يادداشتي از گذشته‌ها و يادداشتي الهام گرفته از مديريت مباركش، ستون شنبه‌هاي روزنامه را پركند و غيبت من را به رخ نكشد.

سيدمحمد ميرفصيحي

«ناصر بزرگمهر» استاد روزنامه‌نگاري، ارتباطات و روابط عمومي كه زاده آبادان است به شهادت شاگردان پرشمارش، از آنهاست كه هم در تئوري، هم در عمل تمام قامت و كامل است. گزارش‌نويسي در مطبوعات را با مهارت تمام درس مي‌دهد و چنان شيرين و فصيح به بحث مي‌نشيند كه گذر طولاني زمان را احساس نمي‌كني. در كلاس‌هايش، به تفرج با ته لهجه آباداني هم صحبت مي‌كند و خستگي نشستن بر صندلي خشك را از تن شاگردان مي‌زدايد.